Czy warto być cnotliwym? Pyta markiz de Sade

            Donatien Alphonse François de Sade, szerszemu gronu znany bardziej po prostu jako markiz de Sade, zaistniał w literaturze światowej jako libertyn, od którego nazwiska powstała nazwa sadyzmu. Funkcjonuje w świadomości potomnych jako postać kontrowersyjna, opętana nieprzyzwoitymi żądzami, zwolennik wszelkiej wolności, zwłaszcza seksualnej, która wśród francuskiego społeczeństwa przełomu osiemnastego i dziewiętnastego wieku wzbudzała największe emocje.

      Okres w którym przyszło żyć francuskiemu pisarzowi naznaczony był monarchistycznymi i absolutystycznymi rządami, które ograniczały duchowy i kulturalny rozwój człowieka. To, co wtedy było kontrowersyjne, powodowało oburzenie, a nawet obrzydzenie, dziś nie stanowi już tematu tabu. Jednak dzieła markiza de Sade wciąż są chętnie czytane, rozpalają zmysły, ale też irytują i wzbudzają w czytelniku mieszane uczucia, a ogrom opisów brutalnych uciech seksualnych może przytłaczać. Tak jest chociażby w przypadku jednego z dzieł „wyklętych” zatytułowanego Justyna, czyli nieszczęścia cnoty.

            W powieści autor skonfrontował postaci dwóch sióstr, z których każda wybrała inną drogę i sposób na życie. Julietta, piękna i wyrachowana, wykorzystuje swoje fizyczne walory, aby osiągnąć szanowaną w społeczeństwie pozycję. Choć była jedną z cór Koryntu, była poważana wśród ludzi z wyższych sfer. Natomiast Justyna, przez dłuższy czas występująca w powieści pod przybranym imieniem Teresy, jak zahukaną dziewczyną, która wierząc w cnotliwość oraz czystość ciała i ducha, przegrywa swoje życie. Jej postawa irytuje, wzbudza złość. W dzisiejszych czasach można by nazwać ją dewotką. Albowiem Justyna vel. Teresa była „ortodoksyjną” chrześcijanką, która ślepo wierzyła w to, że wszelkie cierpienia odkupi w życiu pozaziemskim, przed obliczem Boga. Mimo licznych gwałtów, pobić, poniżeń i upokorzeń, wytrwale trwała w swojej cnocie. Z jednej strony może wzbudzać podziw za wytrwałość w swojej wierze, ale czy realne jest, aby w takich okolicznościach jej wiara nie osłabła? Markiz de Sade na jej przykładzie pokazuje jak uwikłanie w religię, nałożenie na siebie niewidocznych kajdan wiary, całkowite zaślepienie, ograniczają wolność. Według niego, wolność powinna wyrażać się we wszystkich sferach życia, a zwłaszcza w sferze seksualnej, która powodowana naturą, jest jedyną prawdziwą i realną żądzą, którą należy realizować. Człowiek powinien poddać się naturalnym instynktom, nawet tym najokropniejszym, ponieważ tylko wtedy będzie szczęśliwy i spełniony.           

            Utwory Francuza zaliczane są do literatury erotycznej, wyzwolonej, która opisuje liczne praktyki i dewiacje seksualne. Bez wątpienia tak jest, choć razić może pruderyjność w zakresie słownictwa używanego przez markiza de Sade. Może w tym przypadku słowa pisane były mniej ekstrawaganckie, bardziej ocenzurowane niż słowa mówione bądź wykrzykiwane za zamkniętymi drzwiami sypialni, nie koniecznie małżeńskiej?

 

EDIT: Otóż po dokładnym zaznajomieniu się z całą powieścią stwierdzam, że dawno nie miałam do czynienia z tak irytującą postacią, jaką jest tytułowa Justyna. Również zakończenie wyprowadziło mnie z równowagi. Jednakże zapoznanie się z dziełem markiza de Sade uważam za ciekawe, choć nie wydaje mi się, żebym w najbliższej przyszłości sięgnęła po inny utwór, który wyszedł spod pióra tego libertyna.