Historia pewnego romansu - Zygmunt August i Barbara Radziwiłłówna

     Znaczną część polskiego rynku wydawniczego stanowią pozycje historyczne, począwszy od książek poświęconych konkretnym wydarzeniom czy też okresom historycznym, poprzez biografie na powieściach historycznych kończąc. Wszystkie te elementy łączy w sobie książka Jerzego Besali „Barbara Radziwiłłówna i Zygmunt August”, wydana w 2007 roku przez Świat Książki.

     Jak sam tytuł wskazuje, książka poświęcona została królowi Zygmuntowi Augustowi i jego drugiej małżonce, Barbarze Radziwiłłównie. Mimo iż jest to publikacja historyczna, czyta się ją jak dobry romans. Ukazana została historia zakazanego małżeństwa, walki z królową Boną Sforzą, szlachtą, magnatami o uznanie Radziwiłłówny prawowitą królową Polski. Historia wielkiej i przezwyciężającej wszystko miłości przeniknięta jest tęsknotą, bólem, chorobą, cierpieniem i śmiercią. Królowa Bona przedstawiona została jako demoniczna despotka, Zygmunt August, który z rozrzutnego bawidamka pozostającego pod ścisłą kontrolą matki zmienił się w statecznego męża i króla, a Barbara Radziwiłłówna jako femme fatale, która przyczyniła się do kresu dynastii Jagiellonów.

     Książka napisana jest językiem zrozumiałym, prostym, wręcz potocznym. Jednak pojawią się także liczne wyrażenia metaforyczne, poetyckie porównania, które publikacji historycznej nadają charakteru powieści. Z oczywistych przyczyn pozycja przesiąknięta jest licznymi datami, nazwami miejscowości, nazwiskami, tytułami szlacheckimi, wydarzeniami obejmującymi nie tylko Królestwo Polski, ale także Wielkie Księstwo Litewskie.  Od 1569 roku oba kraje tworzyły Rzeczpospolitą Obojga Narodów, która była jednym z najważniejszych i największych sukcesów politycznych króla Zygmunta Augusta, będącego pierwszym monarchą tego państwa. Dla zwykłego laika ogrom tych informacji może być nieco przytłaczający, jednakże oddają one idealnie atmosferę panującą wśród najwyższych sfer XVI wieku. Jak już wspomniałam, książkę czyta się bardzo dobrze, choć warstwa stylistyczna i edytorska nieco zniekształcają i zakłócają sam proces lektury. Liczne pytania retoryczne, krótkie, urywane zdania przeplatają się ze zdaniami wielokrotnie złożonymi, swoboda i niekonsekwencja w stosowaniu zasad interpunkcyjnych oraz mieszanie stylów są mankamentami książki, co nie zmienia faktu, iż jest ona  godna polecenia.

     Na koniec chciałabym się skupić przez chwilę na postaci Barbary Radziwiłłówny, która jest jedną z najsłynniejszych kobiecych postaci polskiej historii. W zależności od tego, kto o niej mówi, możemy poznać ją z dwóch skrajnie różnych stron. Posłużę się tytułem jednego z rozdziałów, by móc dosadniej przedstawić tę skrajność. Mianowicie, Radziwiłłówna była „ladacznicą czy świętą”? Przeciwni jej obecności na królewskim tronie szykanowali ją na wiele sposobów, chociażby tworząc paszkwile czy też wprost wyrażając swoje niezadowolenie. Dla nich Barbara była litewską wdową prowadzącą rozwiązły tryb życia, który przyczynił się do jej śmierci. Jej rodzinie zarzucano chęć wzbogacenia się i zyskania jak największych profitów, które przyczyniłyby się do wzmocnienia pozycji rodu Radziwiłłów. Zaś dla nielicznych zwolenników, a przede wszystkim dla samego Zygmunta Augusta, Barbara była uosobieniem dobroci i miłości w przeciwieństwie do podstępnej i żądnej władzy Bony. Małżeństwo króla z Radziwiłłówną było pasmem przenikającej się radości z bezgranicznym smutkiem i cierpieniem. Gdy doszło wreszcie do wywalczonej przez Augusta koronacji Barbary, która odbyła się 7 grudnia 1550 roku, ich szczęście i spokój zostały ponownie naruszone. Dolegające bóle, osłabienie, nieustannie pogorszający się stan zdrowia oraz brak pomocy ze strony lekarzy stały się przyczyną śmierci niedawno koronowanej królowej. Barbara Radziwiłłówna zmarła 8 maja 1551 roku najprawdopodobniej na raka szyjki macicy, pozostawiając pogrążonego w smutku męża, nie dawszy mu, najpewniej z powodu niepłodności, potomka. 

     Tragiczna wręcz postać Barbary oraz historia jej małżeństwa stały się inspiracją dla wielu potomnych. Pisarze, artyści, filmowcy, malarze i historycy odtwarzali wizerunek królowej, często poprzez subiektywne jej postrzeganie. W książce Jerzego Besali również odnajdziemy subiektywne opinie, jednak nie zaważają one na jej rzetelności. Książka „Barbara Radziwiłłówna i Zygmunt August” autorstwa tego historyka i publicysty jest warta polecenia.