"Za mundurem panny sznurem". A może tym razem mundurowi za spódniczkami?

     Różnorodność tekstów Mario Vargasa Llosy niezaprzeczalnie zachwyca, możemy jednak wyróżnić dwa stałe lejtmotywy obecne w jego powieściach: politykę i erotykę. W każdym dziele do którego zajrzymy, znajdziemy opisy obnażające i kompromitujące władzę oraz rządzące nią mechanizmy lub pełne erotyzmu i namiętności sceny uwodzenia czy seksu. Pantaleon i wizytantki to powieść w której te dwa elementy, polityka i erotyka, przenikają się, a jedno stanowi o drugim.

     Pantaleon i wizytantki to powieść z 1973 roku, opisująca losy tytułowego Pantaleona, jego rodziny i powołanej do życia Służby Wizytantek. Pantaleon Pantoja to kapitan Peruwiańskich Służb Lądowych, wzór cnót, wierny mąż oczekujący narodzin dziecka, przykład idealnego żołnierza dla którego wykonanie powierzonych obowiązków jest kwestią honoru, który dotychczas pozostawał bez skazy. Podejmuje się on nowego zadania powierzonego mu przez przełożonych - utworzenia i objęcia przywództwa nad Służbą Wizytantek przy Garnizonach, Posterunkach Granicznych i innych Obiektach, w celu „[…] rozwiązania nabrzmiałego problemu biologiczno-psychologicznego młodszych podoficerów i szeregowców odbywających służbę w odległych rejonach […]”. Swoją nową misję rozpoczyna od przeprowadzki, zrzucenia munduru i przywdziania cywilnego stroju, zatajenia charakteru misji przed żoną i matką, nawiązania znajomości z królową burdeli, Ciuciumamą i Chińczykiem Porfino, którzy staną się wiernymi współpracownikami Pantaleona. Następnym krokiem jest przeprowadzenie ankiet, stworzenie statystyk, pozwalających zorientować się w potrzebach żołnierzy (jak w każdym przedsiębiorstwie, popyt i podaż to kluczowe hasła). Kolejny etap to rekrutacja wizytantek, najważniejszy moment decydujący o utworzeniu Służby. Dokładne oględziny i niezbędne „testy” pozwalają na zatrudnienie najlepszych z nich. Zorganizowana działalność cór Babilonu pod czerwono-zielonym sztandarem od samego początku cieszy się popularnością i zachwytem ze strony żołnierzy. Pantiland, będący początkowo tajemnicą poliszynela, wraz z rozwojem staje się przyczyną licznych kłopotów Pantaleona. Ma przeciwko sobie społeczeństwo Iquitos, Walecznego i jego głos, zazdrosnych mężczyzn, a także żonę, która na wieść o charakterze jego misji i romansie z piękną Brazylijką, postanawia go opuścić, zabierając ze sobą córeczkę. Wydarzenia, które nastąpią potem, będą początkiem końca, nie tylko Służby Wizytantek, ale także Pantaleona.

     Pantaleon i wizytantki to kolejne potwierdzenie literackiego kunsztu Llosy i jego mistrzowskiego pióra. To powieść słodko-gorzka, która, choć okraszona humorem i ironią, w satyryczny sposób obnaża mechanizmy rządzące peruwiańską armią, ośmiesza jej działania, a także samych wojskowych. Wszak Llosa to geniusz demaskowania, ukazywania obłudy, zakłamania i ludzkiej natury. I niech tak pozostanie.