Wspomnienia o Wisławie Szymborskiej

     Wisława Szymborska, obok Czesława Miłosza, Zbigniewa Herberta, Tadeusza Różewicza, Mirona  Białoszewskiego, to nasza poetycka duma narodowa. Uwielbiana przez Umberto Eco, Woody’ego Allena czy Vaclava Havla, doceniona na całym świecie, w 1996 roku została uhonorowana Nagrodą Nobla, co było dla niej "tragedią sztokholmską". My, czytelnicy, znamy ją jako wielką poetkę zatrzymującą się nad cudami codzienności, poświęcającą uwagę najmniejszym, żeby nie powiedzieć najbanalniejszym, rzeczom. Wiemy o niej tyle, ile powiedziała nam poprzez swoje wiersze. Nieliczne wywiady i publiczne wypowiedzi nie odkryły przed nami prywatnego oblicza polskiej noblistki. Pod siłą naporu wspomnień bliskich i przyjaciół drzwi do jej świata właśnie leciutko się uchyliły.

     Ze wspomnień sześćdziesięciu dwóch osób wyłania się spójny obraz poetki. Wszyscy podkreślają jej uwielbienie dla kiczu i kampu, z tęsknotą wspominają kultowe loteryjki w których wygrywali tandetne prezenty, ujawniają treści listów i dedykacji, podkreślają zamiłowanie Wisełki, jak mówili o niej najbliżsi, do robienia kolaży i wyklejanek. Wisława Szymborska uwielbiała ludzi, lecz nie znosiła tłumów, przymusowych spotkań, wielkich uroczystości. Najlepiej czuła się w kameralnym gronie sprawdzonych przyjaciół, których miała podzielonych na kręgi. Dbała o to, aby jej goście darzyli się wzajemną sympatią i dzielili zainteresowania,bo  sama interesowała się wieloma, niespokrewnionymi ze sobą, rzeczami, była świetnym kompanem do długich dysput. Wszyscy zgodnie podkreślają, że rozmowa z Wisławą Szymborską była intelektualnym przeżyciem. Sama jej obecność nadawała ważności spotkaniom, i tym przypadkowym, i tym zaplanowanych z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

     Najbardziej frapującymi dla mnie aspektami jej osobowości był stosunek do religii i… teatru. Mówiła o sobie, że jest agnostyczką, nie pozostawała jednak obojętna na inne religie i wierzenia świata. Jedną z jej fascynacji, podobnie jak Czesława Miłosza, był buddyzm. Wielu krytyków odnajduje echa tego systemu filozoficznego w jej utworach. Podobnie rzecz ma się z teatrem. Interesowała ją sztuka, godzinami mogła oglądać obrazy i rzeźby, lecz teatr był dla niej obcą dziedziną, choć topos theatrum mundi wielokrotnie wykorzystywała w swoich wierszach.

Najważniejszy w tragedii jest dla mnie akt szósty:
zmartwychwstanie z pobojowisk sceny,
poprawianie peruk, szatek,
wyrywanie noża z piersi,
zdejmowanie pętli z szyi,
ustawianie się w rzędzie pomiędzy żywymi
twarzą do publiczności.

Ukłony pojedyncze i zbiorowe:
biała dłoń na ranie serca,
dyganie samobójczyni,
kiwanie ściętej głowy.

Ukłony parzyste:
wściekłość podaje ramię łagodności,
ofiara patrzy błogo w oczy kata,
buntownik bez urazy stąpa przy boku tyrana.

Deptanie wieczności noskiem złotego trzewiczka.
Rozpędzanie morałów rondem kapelusza.
Niepoprawna gotowość rozpoczęcia od jutra na nowo.

Wejście gęsiego zmarłych dużo wcześniej,
bo w akcie trzecim, czwartym, oraz pomiędzy aktami.
Cudowny powrót zaginionych bez wieści.

Myśl, że za kulisami czekali cierpliwie,
nie zdejmując kostiumu,
nie zmywając szminki,
wzrusza mnie bardziej niż tyrady tragedii.

Ale naprawdę podniosłe jest opadanie kurtyny
i to, co widać jeszcze w niskiej szparze:
tu oto jedna ręka po kwiat śpiesznie sięga,
tam druga chwyta upuszczony miecz.
Dopiero wtedy trzecia, niewidzialna,
spełnia swoją powinność:
ściska mnie za gardło.

                                                                           (Wrażenia z teatru)

     Zachwyt i rozpacz. Wspomnienia o Wisławie Szymborskiej pod redakcją Agnieszki Papieskiej są wzruszającym, pełnym zabawnych anegdot zbiorem, w którym znajomi i najbliżsi poetki oddają jej pośmiertny hołd. Niestety niektórzy z nich za wszelką cenę dążyli do wyniesienia na piedestał własnej osoby i twórczości. I choć były to pojedyncze głosy, niesmak pozostał. Nie zmienia to jednak faktu, że miło było uszczknąć odrobiny prywatnego świata Wisławy Szymborskiej. Całkowite wkroczenie do niego byłoby tym, czego poetka nie tolerowała. W jej mieszkaniu z czasem przebywał tylko kot.