O definicjach kultury, jej różnych przejawach i
wariantach, znaczeniu dla ludzkości, napisano niezliczone traktaty. Na
przestrzeni wieków pojęcie to ulegało licznym redefinicjom, rozmywało się,
traciło swoje fundamenty. Współcześnie kultura
jest pojęciem-workiem, do którego można wrzucić o wiele więcej niż jeszcze
kilkadziesiąt lat temu, a wszystko dlatego, że jesteśmy cywilizacją spektaklu.
Mario Vargas Llosa, pisarz i intelektualista,
bacznie przygląda się zmianom i zabiera głos w dyskusji o kondycji współczesnej
kultury i cywilizacji spektaklu właśnie. Cywilizacja spektaklu to cywilizacja
świata, który na piedestale stawia zabawę, a za nadrzędną wartość uznaje
rozrywkę. Zarówno cywilizację spektaklu, jak i współczesną kulturę, we
wszystkich jej dziedzinach – literaturze, sztuce, muzyce, teatrze i
kinematografii, cechują masowość, banalność i miałkość.
Mario Vargas Llosa przygląda się wpływowi innych
czynników, takich jak polityka czy religia, na stan kultury. Poza oczywistymi,
wyżej wymienionymi, najbardziej zaskakująca jest analiza zależności między
kulturą a erotyzmem. „To, co się stało ze sztuką i
literaturą, z życiem umysłowym w ogólności, dokonało się również z seksem.
Cywilizacja spektaklu nie tylko zadała śmiertelny cios starej kulturze; niszczy
również jedną z jej najznamienitszych manifestacji i zdobyczy: erotyzm[1].” Vargas Llosa ubolewa nad odarciem erotyzmu z intymności i „upraktycznieniem”
tej sfery życia. Przytacza kontrowersyjną kampanię z 2009 roku, która wywołała
ogromną burzę, nie tylko w mediach. W Estremadurze, autonomicznym regionie
Hiszpanii, kilka lat temu przeprowadzono akcję edukacyjną pod dość wymowną
nazwą „Rozkosz jest w twoich rękach”, skierowaną do młodzieży powyżej 14 roku
życia. Były to warsztaty masturbacji dla dziewcząt i chłopców, które wywołały
falę pytań, łącznie z tymi o charakter warsztatów – czy będą one oparte na
teorii czy praktyce. Śmiechem żartem, to dość istotne pytanie, nie sądzicie?
Vargas Llosa w oparciu o tej dyskusyjny projekt dokonuje analizy wzajemnych
zależności między kulturą a erotyzmem, konkludując ją stwierdzeniem: „[…] jeśli pragniemy, aby miłość fizyczna wzbogacała
życie ludzi, wyzwalajmy ją z przesądów – ale nie z form i rytuałów, które
nadają jej piękno i rys cywilizacji. I zamiast wystawiać ją na pełne światło i
widok publiczny, zachowujmy jej intymność i dyskrecję, pozwalające kochankom
bawić się w bogów i czuć, że nimi są w intensywnych i niepowtarzalnych chwilach
dzielonej namiętności i pożądania[2].”
Z obserwacjami i wysuniętymi wnioskami, choć czasami
zbyt generalizującymi, ciężko się nie zgodzić. Więcej, część z nich pokrywa się
dokładnie z moim myśleniem o kondycji współczesnej kultury, choć ja nigdy nie
potrafiłabym wyrazić tego w taki sposób, jak uczynił to noblista. Cywilizacja spektaklu to dobra,
wymagająca lektura, która z pewnością nie dostarczy rozrywki, ale za to jak
najbardziej będzie intelektualną ucztą.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz