Felisberto Hernandez - prozaik kłopotliwy

    Felisberto Hernandez, który okres literackiej płodności przeżywał w latach 40. i 50. ubiegłego wieku, znany na całym świecie, zwłaszcza w Ameryce Łacińskiej, w Polsce odkryty został zaledwie rok temu! Ciemna jadalnia, balkon i inne niezwykłe opowieści są zbiorem najlepszych utworów autora. Refleksjami na ich temat miałam zamiar podzielić się po lekturze całej książki, ale wzbudza ona we mnie tyle emocji i sprzecznych uczuć, że postanowiłam zrobić to teraz, będąc "świeżo" po przeczytaniu kolejnego opowiadania.

    Z tym pisarzem mam pewien problem, który polega głównie na tym, że nie jestem w stanie go jasno sprecyzować. Jego utwory zalicza się do fantastyki, choć zupełnie niesłusznie. Więcej w nich oniryzmu, wspomnień, zatarcia granicy między rzeczywistością a snem, niezrozumiałości, "dziwności" niż niewytłumaczalnych zjawisk, które sporadycznie się pojawiają. Absolutnie nie ma tu żadnych zmutowanych postaci, gadających zwierząt ani nic z tych rzeczy. Jak już wspomniałam pojawiają się niezrozumiałe zjawiska czy cechy ludzi, jednak nie wzbudzają one szczególnego zdziwienia.

    Czytając opowiadania wydawać by się mogło, że są proste, nieskomplikowane, a momentami nawet nudne, ale nic bardziej mylnego. Każde z nich jest niedosłowne, nieoczywiste. Jak celnie w posłowiu do wydania napisał Tomasz Pindel "[...] teksty Felisberta kompletnie zbijają czytelnika z tropu: wydają się nie mieć konstrukcji, brakuje im puent, a często nawet wyraźnej fabuły (można przeprowadzić prosty eksperyment i spróbować je streścić: jest to właściwie niemożliwe)". Często razi mnie ich niespójność, brak logicznych powiązań, czasami mam wrażenie, że w jednym opowiadaniu zawartych jest kilka. Największy problem miałam z nowelą Ziemia wspomnień, nie mogłam się skupić, przebrnąć przez nią, momentami irytowałam się i myślałam "na siłę, przekombinowane". Ale właśnie taki jest styl tego pisarza, nie da się go zaszufladkować, zaklasyfikować, porównać z nikim innym.

    Opowiadania Felisberta są przytłaczające, spowite w ciemnościach, mroczne. Dominującym typem bohatera jest samotnik, który żyje we własnym świecie, jak chociażby bohaterka opowiadania Balkon czy kobieta z Zalanego domu. To, co jest widoczne w każdym utworze, to ogromne znaczenie prozaicznych przedmiotów, jak konewki czy parasolki. Hernandez nadaje im magiczną siłę, moc, rangę. Pomiędzy bohaterami opowiadań a przedmiotami tworzą się niemalże emocjonalne więzi, intymne relacje. Przedmiotem czyni też w jednym opowiadaniu ciało, które w jego wyobrażeniu jest naczyniem skrywającym duszę i rozum, które rządzą i decydują o materii, tj. o ciele.

    Równie istotne i występujące w każdym utworze są nawiązania do muzyki, zwłaszcza do pianina i zawodu pianisty, albowiem Felisberto zanim zaczął pisać, był wziętym i znanym pianistą. Jednak po konfrontacji z brutalną rzeczywistością, źródłem jego utrzymania stała się literatura. Stąd też kompozycja utworów, ich język i sposób opowiadania, technika pisania często porównywana jest do kompozycji utworów muzycznych.

    Jego proza jest specyficzna, dlatego też aby zostać jego wiernym czytelnikiem, naprawdę trzeba lubić niedosłowność, realizm magiczny, dać ponieść się wyobraźni, czasami zatracić poczucie rzeczywistości. Zachęcam Was do zapoznania się z jego utworami, nawet kilkoma, abyście sami mogli zdecydować, czy zagości na Waszych czytelniczych listach.

Felisberto Hernandez, "Ciemna jadalnia, balkon i inne niezwykłe opowieści", antologię ułożył i opatrzył posłowiem Tomasz Pindel, Biblioteka Babel, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2011.