"Baśnie latynoamerykańskie"

     Wśród książek, które ukazały się pod patronatem National Geographic na uwagę zasługuje seria wydawnicza „Baśni etniczne”. Są to wydania popularno-naukowe stanowiące zbiór baśni, legend, podań, opowieści, które są charakterystyczne dla danych kultur. Wśród nich można wyróżnić baśnie arabskie, afroamerykańskie, afrykańskie, japońskie i latynoamerykańskie. Te ostatnie przykuły moją uwagę, a posiadanie własnego zbioru było konieczne.
     „Baśnie latynoamerykańskie” zebrane przez Johna Bierhorsta, specjalistę od języka i literatury Azteków, twórcę słownika nahuatl-angielskiego, są kwintesencją folkloru latynoamerykańskiego. W zbiorze znajdziemy sto piętnaście utworów pochodzących z terenów hiszpańskojęzycznych, między innymi z Meksyku, Panamy, Kuby, Chile czy Dominikany. Chęć oddania opowieści w formie ustnego przekazu wynika z faktu, iż były one najczęściej snute podczas velorio, czyli nocnego czuwania przy zmarłym.
    Zaraz po przedmowie i wstępie następuje prolog, będący przytoczeniem trzech legend wczesnokolonialnych. Po ich przeczytaniu przeżyłam głębokie rozczarowanie, zawód, zupełnie mnie nie zainteresowały, raczej zirytowały, ale na szczęście nie zniechęciły całkowicie do dalszego czytania. Dziewięć części, będących zbiorem podań ludowych z dwudziestowiecznych czuwań, okazało się tym, czego się spodziewałam.
      Naturalnie nie wszystkie mnie zachwyciły, ale większość z nich naprawdę mi się spodobała, niektóre spowodowały głośny śmiech. Charakterystyczne dla opowieści jest przenikanie się sfery sacrum ze sferą profanum, wprowadzanie postaci biblijnych w życie zwykłych ludzi. Każdy z nas kojarzy niejedną historię, kiedy to Bóg przebiera się za ubogiego starca, aby sprawdzić wiarę swoich poddanych. Pomaga tym, którzy na to zasłużyli, karze tych, którzy nie spełnili jego oczekiwań oddając się pysze, chciwości i bogactwu. Opowieści wiernie oddają charakter ludowych wierzeń, czasami obnażają ich naiwność i absurdalność, ale często też je urzeczywistniają, jak na przykład w przypowieści „Biała lilia”, gdy Józef dowiadując się, że nie jest ojcem dziecka Maryi „[…] spakował narzędzia ciesielskie, wsiadł na osła i odjechał, porzucając Matkę Dziewicę.”
    Oprócz przeważających w opowieściach elementów biblijnych, pojawiają się także motywy, które są znane na całym świecie. Każdy z nas zna historię „Kopciuszka”, prawda? Istnieje ona w wielu wariantach, również w wersji argentyńskiej. „Ryż z popiołu” nawiązuje do motywu złej macochy, wrednych sióstr, zadań, wydawałoby się, niewykonalnych, a wszystko po to, aby na koniec sprawiedliwości stała się zadość i królewicz wybrał tę jedyną odpowiednią. W wielu utworach obecny jest motyw trzech sióstr bądź trzech braci, a zawsze ten najmłodszy bądź najbiedniejszy, z racji swojej dobroci i z pomocą sił wyższych, zostaje wynagrodzony. 
    Zbiór „Baśni latynoamerykańskich” jest obowiązkowy dla każdego miłośnika literatury iberoamerykańskiej. Zebrane opowieści były i w dalszym ciągu są źródłem natchnienia dla wielu pisarzy, w tym również Mario Vargasa Llosy. Nie będę skupiać się na edytorskiej stronie książki, nie będę rozwodzić się nad tym, że „pozjadano” parę liter, a papier jest po prostu nieprzyjemny, bo w tym przypadku, wszystko zostaje wybaczone.
 
  

                       Poniżej przytaczam jedną z wielu opowieści, które szczerze mnie rozbawiły:

„Żebro Adama”

„Rzekł Bóg:

- Jesteś pierwszym człowiekiem. Ponieważ jestem bardzo zajęty, będziesz opiekował się ogrodem, który posadziłem.

- Uczynię tak – powiedział człowiek.

Po kilku dniach zwrócił się jednak do Boga:

- Nie mogę gotować, ponieważ cały czas spędzam, pracując w ogrodzie. Gdybyś zechciał mnie wysłuchać, chciałbym dostać kucharza, który przygotowałby mi jedzenie.

- To da się zrobić – powiedział Bóg. – W przyszły piątek, w południe, uderz siedem razy w swoje żebro, a pojawi się kucharz.

      Mężczyzna wrócił i zrobił, jak mu kazano, lecz kucharz się nie pojawił. Mężczyzna był bardzo smutny. Wtedy przyszedł do niego Bóg.

- Uderz ponownie – powiedział.

Mężczyzna jeszcze raz zastukał w żebro, a Bóg powiedział:

- Widzisz, zjawia się kobieta. Będzie twoją żoną.

- Ale ja chciałem tylko kucharza – odrzekł człowiek.”

                                                                                                                                                                                                                                                 (Meksyk (Popoluca) Leandro Perez)

[Źródło: John Bierhorst, „Baśnie latynoamerykańskie”, Wydawnictwo G+J RBA, Warszawa 2012, s. 199]