Samotność władzy - "Jesień patriarchy" Gabriel Garcia Marquez

      „Jesień patriarchy”, obok „Stu lat samotności”, jest najbardziej znaną powieścią kolumbijskiego pisarza, Gabriela Garcii Marqueza. Tak jak we wszystkich jego utworach i tu zaciera się granica między rzeczywistością a snem. Nie wiemy co jest prawdą, a co złudzeniem. Wyznaczenie tej granicy utrudnia nam sam autor, który prowadzi jedno zdanie przez kilka, ba! kilkanaście stron. W tych niezwykle rozbudowanych zdaniach toczy się wielogłosowa narracja, a wypowiedzi osób mówiących oddzielają przecinki, które zastępują wszelkie znaki interpunkcyjne. Marquez udowadnia, że jego warsztat pisarski, jest wyjątkowy, unikatowy, a wszelkie próby naśladownictwa mogą skończyć się fiaskiem.

   „Jesień patriarchy” jest powieścią symboliczną, łączącą w sobie charakterystyczne dla realizmu magicznego elementy baśniowości z hiperbolą, ironią, karykaturą. Jest to historia zamknięta w ramie kompozycyjnej, którą stanowi śmierć tytułowego patriarchy. Jak w wielu utworach Marqueza, nie wiemy kim ów patriarcha tak naprawdę jest. Nie znamy jego imienia, kraju, w którym sprawuje władzę absolutną, nie wiemy nic  o jego przeszłości – ojciec nieznany, nazwisko matki, Bendicion Alvarado, fałszywe. Nie jest to kolejna historia dyktatora, którego wszyscy się obawiają, despotycznego tyrana siejącego grozę wśród narodu. Owszem, nie brakuje w powieści opisów masowych mordów, absurdalnych decyzji podjętych jednoosobowo czy najzwyklejszych scen brutalności. Jednak kluczowym zagadnieniem jest samotność dyktatora.

    Patriarcha przez całe swoje życie, a zwłaszcza okres władzy, którą sprawował bagatela przez sto lat, pogrążony był w ogłuszającej wręcz samotności. Osoby, które pojawiały się u jego boku, nie były bezinteresowne. Nawet ukochana żona, Letycja Nazareno, jedyna prawdziwa miłość dyktatora, wykorzystywała bezwzględnie swoją pozycję, robiąc przy tym niewyobrażalne długi na koszt rządu. Jednak bardziej przerażająca niż sama samotność, była myśl o niej. Dyktator nie chciał dopuścić do swojej świadomości myśli, że naród jest przeciwko niemu. Przecież uczestniczono w uroczystościach na jego cześć, w telewizji codziennie puszczane były jego wystąpienia, w gazecie pisano niemalże tylko o nim. Choć otoczony przez generałów, ministrów, liczne kobiety, opłacane przez rząd prostytutki, nie spotkał bliźniaczej duszy. Wydawać by się mogło, że osoby sprawujące absolutną władzę, pozbawione są jakichkolwiek uczuć. A przecież patriarcha tak często powtarzał, że „przecież naród mnie kocha”. Wiara w to być może była jego największym błędem, jaki popełnił.

    „Jesień patriarchy” frustruje, jeżeli chodzi o jej budowę, długość zdań, jednak treść i opowiedziana historia bez wątpienia to rekompensują. Czytając powieść, nie mogłam oprzeć się wrażeniu, że Marquez doskonale wie o czym pisze. Wiedząc o przyjaźni kolumbijskiego pisarza z Fidelem Castro, jego roli, jaką odgrywał formalnie nie będąc nigdy związanym z władzą, momentami ciężko było mi odrzucić ten pryzmat. „Jesień patriarchy”, tak jak inne utwory noblisty, zawsze będzie można do czegoś odnieść. Napawa to smutkiem, poczuciem beznadziei. Co gorsza, historia samotności bliżej nieznanego dyktatora, mimo okrucieństwa jakie możemy odnaleźć na kartach powieści, wzbudza współczucie, choć może być to bardzo subiektywna emocja. Tak samo jak subiektywna jest moja miłość do tego pisarza. Jednak jest na tyle silna, by wybaczyć mu te okropnie długie zdania! 

Gabriel Garcia Marquez, Jesień patriarchy, przeł. Carlos Marrodan Casas, Wydawnictwo Muza, Warszawa 2008.