Na stos! Czyli o debiucie Mario Vargasa Llosy

     Kontrowersyjny debiut Mario Vargasa Llosy przez wielu historyków literatury uznawany jest za początek boomu literatury iberoamerykańskiej na świecie. W 1962 roku niespełna dwudziestosześcioletni Peruwiańczyk został uhonorowany prestiżową nagrodą Biblioteca Breve barcelońskiego wydawnictwa Seix Barral za powieść Miasto i psy, tym samym zyskując nieustającą do dziś sławę i uznanie.

     Miasto i psy to po części powieść autobiograficzna, której źródłem stały się doświadczenia z trzyletniego pobytu w szkole wojskowej Leoncia Prado. Llosa bohaterami czyni młodych kadetów, którzy trafili do szkoły najczęściej z woli rodziców, a raczej z powodu ich bezsilności. Jaguar, Poeta, Boa, Kędzior, Cava, Niewolnik i wielu innych zmagają się z mechanizmami rządzącymi szkołą. Podlegają dyscyplinie, rozkazom wyższych stopniem, potajemnie jednak próbując zorganizować sobie życie. Przemycają papierosy, upijają się pisco u lokalnego meliniarza, grają w karty, nocą wymykają się ze szkoły do burdeli bądź na zabawy, wykradają nauczycielom arkusze egzaminacyjne, zabierają sobie ubrania, młodszym rocznikom urządzają okrutny chrzest, niejednokrotnie dając po mordzie kompanom z oddziału. Próbują także radzić sobie z pobudzeniem seksualnym, często w odrażający sposób. Wydawać by się mogło, że ustalony przez nich porządek pozwala im żyć we względnej zgodzie. Dzieje się tak jedynie do czasu, gdy jeden z kadetów nie wytrzymuje narzuconego mu rygoru ani notorycznie powtarzających się z nie jego winy koszerniaków. Tragedia, która wydarzyła się na terenie szkoły, obnaża hipokryzję i zakłamanie rządzących szkołą. Gdy jeden z poruczników chce działać praworządnie, zgodnie z wartościami, które mu wpojono, dowiaduje się, że „[…] w wojsku regulaminu uczy się podwładnych, a nie przełożonych”, przez co sam ponosi konsekwencje. Choć, zgodnie z rozporządzeniem majora, po sprawie wszelkie ślady mają zniknąć.

     Debiut Llosy wzbudził ogromne oburzenie, zwłaszcza wśród wojskowych, którzy wielokrotnie publicznie palili powieść. Tekst był cenzurowany, często zakazywano druku i rozpowszechniania. W Polsce dopiero w 2009 roku, dzięki wydawnictwu Znak, pojawiło się pierwsze nieocenzurowane wydanie. Jednak mimo kontrowersji, które powieść wywołała, było warto. Dzięki niej spełniło się największe marzenie Llosy o zostaniu pisarzem. I to jakim! 

Mario Vargas Llosa, Miasto i psy, przekład Kazimierz Piekarec, Kraków 2009.