"Gnój" Wojciech Kuczok

     Gnój to najbardziej znana powieść  Wojciecha Kuczoka, za którą został nagrodzony między innymi Paszportem Polityki oraz Literacką Nagrodą Nike.  Choć od jej wydania minęło dziesięć lat, wciąż się o niej mówi.

     Gnój to historia patriarchalnej rodziny podzielona na Przedtem, Wtedy, Potem.  Czytać i analizować ją można na wiele sposobów, mi przyszło uczynić to w kontekście mitu ojca. Stary K. to sprawująca władzę, za pomocą pejcza, głowa rodziny. Stara się „odzdechlaczyć”  swojego syna, uczynić go mężczyzną z krwi i kości za pomocą metod, za które Super Niania posadziłaby go na karnego jeża. Wszechobecna przemoc, zarówno fizyczna, jak i słowna, to nie tylko przejaw czynnej agresji, ale także gra, której zasad przez całe życie uczy się syn starego K. Widmo tego domu, w którym dorastał pod presją ojca (i pejcza), towarzyszy mu w dorosłym życiu, jego cień jest wszędzie. Piętno ojcowskiego wychowania ukształtowało jego przyszłość.

     Dla Kuczoka przemoc to powszechny problem, stąd uznawanie Gnoju za literaturę zaangażowaną. Przemoc dotyka wszystkich, nie tylko dzieci, choć wydaje się, że je w sposób najbrutalniejszy. Padają ofiarami nie tylko dorosłych, ale również swoich rówieśników, nie umiejących poradzić sobie ze swoimi uczuciami i emocjami. Dla syna starego K. droga do szkoły, która wiedzie przez dzielnicę Cmentarną, była udręką. Życie brata starego K. ze swoją pobożną siostrą, której religijności było bliżej do dewocji, również naznaczone było przemocą, choć nie tak wyraźną. Jednak przemoc to nie tylko siniaki i przezwiska, to gra psychologiczna, w której oprawca manipuluje ofiarą, zarzuca na nią niewidoczne łańcuchy, tak, by nie mogła się z nich wyrwać.

     Jeszcze zdanie o postaci starego K. – choć jest on despotą dzierżącym w swoich rękach pejcz i winyle Haydna, tak naprawdę jest postacią przegraną, swoje niepowodzenia maskuje władczą postawą, czyniąc swoje życie gównianym. A przez to, także i życie całej swojej rodziny.