"Kłamać, ale ze znajomością rzeczy"

     Historia Alejandra Mayty Mario Vargasa Llosy to jeden z najbardziej nietypowych utworów peruwiańskiego Noblisty. Nie jest to powieść sensu stricto, lecz kompilacja reportażu, wspomnień, dziennikarskiego śledztwa oraz powieści autotematycznej. Ciężko ocenić, co jest prawdą, a co fikcją literacką. Powtarzające się wielokrotnie zdanie stało się mottem tekstu: Kłamać, ale ze znajomością rzeczy.

     Mario Vargas Llosa na początku lat 60. ubiegłego stulecia przeczytał w prasie informację o pierwszej próbie wszczęcia rewolucji socjalistycznej w Peru, która szybko została stłumiona przez władzę. Wiadomość zainspirowała pisarza do podjęcia późniejszej próby zrekonstruowania tych wydarzeń i dotarcia do jego głównych bohaterów. Jednym z nich był tytułowy Alejandro Mayta, mieszkaniec Limy, zaangażowany społecznie i politycznie w życie swojego kraju. Jako młodzieniec solidaryzował się z najbiedniejszymi mieszkańcami stolicy, na znak sprzeciwu wobec wszechobecnej nędzy odmawiał spożywania posiłków, ograniczał się do minimum. Nie chciał pozostawać biernym wobec polityki i władzy Peru, dlatego wiązał się z licznymi partiami (także podziemnymi) i organizacjami. Dzieła Karola Marksa, Lwa Trockiego, Friedricha Engelsa były dla niego źródłem wiedzy. Chciał rewolucji, która opanowałaby cały kraj. Klęska jaką poniósł wraz z współtowarzyszami, wpłynęła na jego życie, zwłaszcza polityczne, które było niezwykle burzliwe, o czym mogą świadczyć wielokrotne pobyty w więzieniu. Ten portret mężczyzny, który postanowił zostać komunistą, wydaje się najbardziej wiarygodny. Niestety, nie możemy być tego całkowicie pewni.

     Vargas Llosa podjął dziennikarskie śledztwo, aby na podstawie prawdziwych wydarzeń i postaci napisać powieść. Przeprowadzone rozmowy, zebrane informacje, wspomnienia oraz relacje z wydarzeń zostały opisane na kartach Historii Alejandra Mayty. Jednak konstrukcja tekstu, dialogi teleskopowe (nakładanie się na siebie czasu i przestrzeni), duża ilość faktów z politycznego życia Peru (część z nich z pewnością jest zafałszowana), brak znajomości historii tego kraju, uniemożliwiają postawienie linii pomiędzy fałszem a prawdą. Llosa kłamał, ale ze znajomością rzeczy, z wiedzą znacznie bogatszą niż ta, w którą wyposażony jest przeciętny czytelnik.