Niebieskie ptaki PRL-u

     Są ludzie, którzy już za życia zostają otoczeni legendą. Nawet gdy ich zabraknie, ich sława wciąż będzie trwała, wpływając na kolejne pokolenia. Marek Hłasko, Leopold Tyrmand, Edward Stachura, Agnieszka Osiecka, Zbigniew Cebulski to zaledwie część plejady niebieskich ptaków PRL-u, o których nigdy się nie zapomni. Wciąż ich czytamy, słuchamy, oglądamy, przenosimy się do lat 50. i późniejszych, aby poznać tamtą rzeczywistość za pomocą ich osób, kreacji, które stworzyli, słów, które napisali i wypowiedzieli. Uciekamy od dzisiejszego celebryctwa, blichtru, sezonowych gwiazdek, szukając ukojenia w atmosferze tamtych lat.

   Niebieskie ptaki dla władz PRL-u i tzw. porządnych obywateli stanowiły społeczny margines, bandę demoralizatorów siejących zgorszenie na ulicach miast, zwłaszcza Warszawy. To określenie, wtedy pejoratywne, dziś przenosi nas do czasów zadymionych lokali w których zbierała się cała cyganeria, można było spotkać znajomych i wspólnie spędzić noc na gorących dyskusjach, tańcach, a nawet… bójkach.

     Lata PRL-u mimo cenzury, politycznych zawirowań, były dobrymi latami dla polskiej kultury. Każdy z nas kojarzy klub studencki „Hybrydy”, Piwnicę pod Baranami, takie tytuły jak Rejs, Piękni dwudziestoletni czy Cała jaskrawość. To wtedy w polskich klubach (a raczej piwnicach) po raz pierwszy pojawił się jazz, który komunistyczna władza uważała za muzykę „politycznie podejrzaną”. Leopold Tyrmand, jeden z najbarwniejszych ptaków PRL-u, miłośnik jazzu, rozpropagował go na cały kraj, otwierając I Ogólnopolski Festiwal Muzyki Jazzowej w Sopocie w 1956 roku, tym samym wyprowadzając muzyków jazzowych z podziemi. Na ulicach coraz częściej można było spotkać fantazyjnie ubranych ludzi, młodych mężczyzn wystylizowanych na Jamesa Deana, bikiniarzy (polska wersja beatników), którzy swoim wyglądem pragnęli podkreślić swoje poglądy, bunt wobec szarej rzeczywistości pogrążonej w marazmie.

     Wojciech Kałużyński w swojej najnowszej książce Niebieskie ptaki PRL-u przybliża legendarne postaci, kultowe miejsca, rozprawia się z mitami, kreacjami, przywołuje anegdoty i wspomnienia, łącząc język potoczny z określeniami charakterystycznymi dla tamtego okresu. To świetna lektura dla tych, którym nie są obce nazwiska przywołane na początku i obowiązkowa dla tych, którzy ich z jakichś powodów nie znają.