Zwierciadło rozczarowań

     Po zbiorze W zaczarowanym zwierciadle. Opowiadania fantastyczne Ameryki Łacińskiej spodziewałam się literackiej perełki, crème de la crème prozy iberoamerykańskiej, odkrycia nowych, dotąd mi nieznanych, nazwisk, motywów. Wśród autorów znaleźli się między innymi Gabriel Garcia Marquez, Jose Donoso, Jorge Luis Borges czy Felisberto Hernandez, których potraktowałam jako gwarantów dobrej i wartościowej lektury. Niestety, ich obecność w tym zbiorze zdecydowanie zaszkodziła pozostałym pisarzom.

     Oprócz opowiadań wyżej wspomnianych pisarzy, zaledwie cztery zasługują na uwagę:  Miss Amnezja Mario Benedettiego, Konflikt krwi Rogelio Sinana, Zwrotniczy Juana Jose Arreola i W zaczarowanym zwierciadle Alfredo Cardona Peña. Krótka i smutna statystyka: zaledwie dziewięć opowiadań na trzydzieści dziewięć (!) jest warte tego, aby poświęcić im  czas. Pozostałe teksty są nijakie, niczym się nie wyróżniają, nie zapadają w pamięć, nie wzbudzają emocji, a części z nich, stwierdzam to z przykrością, nie dało się czytać z wielu powodów. Wielu pisarzy w dość osobliwy sposób asekurowało się przed literacką porażką, mającą polegać na tym, że czytelnik nie uwierzy w opowiadaną historię (jakby fantastyka tego nie przewidywała). Skazą wielu tekstów był ich sprawozdawczy charakter, co sprawiało, że podczas lektury nie mogłam pozbyć się wrażenia, że czytam raport z przebiegu określonych wydarzeń, do tego mało interesujących. Różnorodność, a może raczej nierówność, tego zbioru można tłumaczyć, że został on wydany w latach 70. XX wieku, a teksty w nim zebrane pochodzą z różnych okresów, chociażby lat 30., gdy o fantastyce w prozie iberoamerykańskiej jeszcze nie mówiono.

     Pozycja prozy fantastycznej ugruntowała się w latach 40. XX wieku za sprawą Jorge Luisa Borgesa, bez którego, jak uważa wielu, literatura iberoamerykańska by nie istniała. Borges uczynił Argentynę stolicą latynoamerykańskiej fantastyki, a tradycję tę godnie kontynuował Julio Cortazar. Lata 50. i 60. ubiegłego stulecia były złotymi latami dla twórców z Ameryki Południowej, którzy zyskali sławę na całym świecie. Wtedy też zaczął się kształtować nurt z którym literatura iberoamerykańska jest utożsamiania – realizm magiczny. Choć trzeba zaznaczyć, że postawienie znaku równości pomiędzy realizmem magicznym a całą literaturą iberoamerykańską jest dużym (i błędnym) uproszczeniem.

     W zaczarowanym zwierciadle. Opowiadania fantastyczne Ameryki Łacińskiej sprawiły mi ogromny zawód, nie uratowały ich ilustracje, dobre tłumaczenia (Rajmund Kalicki, Janina Z. Klave, Jerzy Kuhn, Andrzej Sobol-Jurczykowski – ten ostatni był odpowiedzialny za wybór tekstów) ani wielkie nazwiska, które, jak się słusznie okazuje, nie bez powodu są znaczące.