"Miasto białych kart"

     Jose Saramago jako jedyny portugalski pisarz został uhonorowany literacką Nagrodą Nobla. To on nadał ton współczesnej literaturze portugalskojęzycznej, bardzo wysoko podnosząc poprzeczkę pozostałym twórcom i amatorom pretendującym do miana pisarza. Jego twórczość była wynikiem wnikliwej obserwacji ludzkiej natury, zmian zachodzących w społeczeństwie, kulturze, polityce. Tworzył historie uniwersalne, iluzoryczne, lecz jednocześnie realne, które mogłyby rozgrywać się w każdym miejscu na świecie, dokładnie tak jak w Mieście białych kart.

     Zbliżają się wybory, w szranki stają ze sobą najważniejsze partie, a każda z nich liczy na głosy mieszkańców stolicy nienazwanego kraju. Nikt nie spodziewał się jednak tego, co się wydarzyło - wyborcy zagłosowali białymi kartami. Zdezorientowany rząd postanowił o powtórzeniu wyborów, a ludzie ponownie wyraźnie i stanowczo dali znać, że panująca władza nie spełnia ich oczekiwań. Do urn poszli wszyscy mieszkańcy, bez wyjątku, a osiemdziesiąt trzy osoby na sto zagłosowały białymi kartami. Nastała biała rewolucja, którą władza chciała jak najszybciej stłumić. Wszelkie podjęte środki nie przynosiły rezultatów, więc podjęto decyzję ostateczną z punktu widzenia władzy – rząd, wraz z policją i wojskiem, opuszcza stolicę, pozostawiając jej mieszkańców na pastwę losu. Tymczasem okazało się, że ludziom władza nie jest potrzebna, codzienne życie toczy się bez większych zmian i zakłóceń, tyle tylko, że to władza bez ludzi nie potrafi funkcjonować. Najważniejsze głowy w państwie – prezydent, premier, minister spraw wewnętrznych, minister sprawiedliwości – uciekają się do wszelkich sposobów, aby znaleźć prowodyra zamieszania. Na cel upatrzyli sobie jedną osobę, żonę lekarza znaną czytelnikom z Miasta ślepców. Właśnie wtedy powieść nabrała tempa, a połączenie tych dwóch światów, wprowadzenie bohaterów z poprzedniej powieści w tak umiejętny sposób wyniosło historię na wyższy poziom.

     Wgryzienie się w tę opowieść z początku było niezwykle trudne. Miasto i kraj bez nazwy, bezimienni bohaterowie, dialogi wplecione w tekst bez wyodrębnienia ich i dość wymagająca tematyka, sprawiały, że wielokrotnie wątpiłam i w swoje możliwości czytelnicze, i w wielkość Saramago. Jednak nawiązanie do epidemii ślepoty, która dotknęła to samo miasto teraz skażone zarazą białych kart, wprowadzenie bohaterów z poprzedniej powieści, było naprawdę fenomenalnym zabiegiem, którego zupełnie się nie spodziewałam, podobnie jak zakończenia.

     Jose Saramago sprawił, że czytając Miasto białych kart, cały czas ma się w głowie jedną myśl – co by było, gdyby to u nas ludzie podjęli decyzję o głosowaniu białymi kartami. Czy zapanowałby totalny chaos, anarchia zmierzająca ku zagładzie, czy może przeciwnie, nastałby nowy, niewymuszony porządek, a w ludzi wstąpiłaby nowa energia? Trzeba byłoby doprowadzić tylko do tego, aby wraz z rządem zabrał się episkopat. Do jesieni można to przemyśleć.