Chodź, opowiem ci o Macziguengach

     W kulturach ludów pierwotnych jest coś fascynującego, często niezrozumiałego, wymykającego się naszemu rozsądkowi. Wiele wciąż pozostało nieodkryte, niewyjaśnione. Każde spotkanie z magiczno-religijną kulturą, jak chociażby o Macziguengach mówi Mario Vargas Llosa, przypomina nam o tym, że gdzieś na krańcu świata życie toczy się zupełnie innym rytmem, wyznaczanym przez słońce i księżyc, poziom wód, w warunkach w których część z nas położyłaby się i czekała aż to się skończy. To spotkania trudne, pełne tajemnic, wierzeń, przesądów. Niemożliwe, i w moim przypadku nieuzasadnione, wydaje się pogodzenie naszej cywilizacji z ich światem. Ekspansja, ingerencja w coś, co przez tyle czasu pozostało nienaruszone, jest niemoralne. Są jednak ludzie, którzy swoje życie chcą podporządkować naturze, przeznaczeniu, odciąć się od tego, co jest sztucznym wytworem. Tak zrobił Saul Zuratasa.

     Zuratasa, peruwiański Żyd, antropolog i etnolog, naznaczony przez znamię zajmujące połowę jego twarzy. Jego fascynacja amazońskim plemieniem Macziguengów zakrawała o obsesję, która zawładnęła jego życiem. Nikomu o tym nie mówiąc, postanowił zacząć żyć wraz z wędrownym ludem. Wiedzę teoretyczną skonfrontował z macziguengowską rzeczywistością, ucząc się od seripigarich, poznając ich wierzenia, prawdy, rytm, razem z nimi wędrując przez dżunglę. Z czasem zarówno on sam, jak i Macziguengowie, dostrzegli jego przeznaczenie, powołanie. Saul Zuratasa został gawędziarzem.  

Być może gawędziarz spełniał jakąś funkcję wodza duchowego, być może odprawiał praktyki religijne. Ale z wyłapywanych to tu, to tam aluzji, z zasłyszanego u kogoś pojedynczego zdania i z repliki innej osoby wynikało, że podstawowa funkcja gawędziarza sprowadza się do tego, co wpisane jest w jego nazwę: do mówienia.

     Gawędziarz Mario Vargasa Llosy to książka z pogranicza reportażu, powieści i biografii. Noblista rekonstruuje losy Saula Zuratasa, przeplata je maczigueńskimi pieśniami, mitami, przypowieściami oraz wspomnieniami z czasów, gry realizował program telewizyjny Wieża Babel. To opowieść dość chaotyczna, wymagająca skupienia, ale powstrzymująca od oceniania i wartościowania. Rzeczywiście jest to książka inna niż pozostałe w dorobku peruwiańskiego pisarza, odbiegająca od tego, co znamy. Myślę, że ta książka musiała powstać, bo uczucie prześladujące Vargasa Llosę, o którym wielokrotnie wspomina na stronach Gawędziarza, wewnętrzny przymus opowiedzenia historii Saula Zuratasa i Macziguengów, uniemożliwiłyby mu pracę nad późniejszymi tytułami.