Mapa i terytorium

     Parę lat temu po raz pierwszy miałam styczność z twórczością Michela Houellebecqa. Nie jestem w stanie przypomnieć sobie tytułu, za to doskonale pamiętam swoje odczucia. Wulgarny język zupełnie przysłonił treść, po kilkunastu stronach moja cierpliwość się wyczerpała, a zainteresowanie zupełnie ulotniło. Niechęć trwała kilka lat, lecz wraz z głośną promocją Uległości, obecnością Houllebecqa w mediach i ukazaniem się nowych wydań książek Francuza z grafikami Marty Frej, postanowiłam dać mu drugą szansę. Tym razem poszło lepiej, ale… no właśnie.

     Mapa i terytorium to historia Jeda Martina, fotografa, malarza, syna architekta i samobójczyni, outsidera, dla którego emocje i relacje z innymi nie mają żadnego znaczenia. Gdy zyskuje sławę, na swojej drodze spotyka Michela Houellebecqa, introwertycznego i jednocześnie zadufanego w sobie pisarza. Pomiędzy twórcami nawiązuje się dość specyficzna więź, a raczej cieniutka nitka, która łączy te dwie osobliwości.

   Houllebecq ukazuje powierzchowność współczesnego świata, zanik relacji międzyludzkich, zdewaluowanie wartości, wszechobecny konsumpcjonizm, dywaguje na temat kondycji sztuki i kultury. Jego rozważania, ważne i aktualne, zostały wyrażone lekkim językiem i podane w prostej formie. Zostało to docenione przez kapitułę Nagrody Goncurtów, najważniejszego francuskiego wyróżnienia w dziedzinie literatury, a książka trafiła również na La Liste Goncourt – le choix polonais (Listę Goncurtów - polski wybór).

   Ciekawym uzupełnieniem lektury jest film Porwanie Michela Houellebecqa. Obraz ten również ukazuje przesunięcie znaczeń, przewartościowanie, traktuje o kulturze wysokiej i niskiej oraz o tym, czy przypadkiem to my sami nie jesteśmy dla siebie największym zagrożeniem. Czysty absurd z pisarzem w roli głównej.

     Jednak czas przejść do „ale”. W powieści zabrakło mi konsekwencji w prowadzeniu bohaterów. Oschłość Jedna Martina, obojętność Michela Houellebecqa (bohatera literackiego), wspólna dla nich apatia, bezuczuciowość, ignorancja dla tego, co wokół, są chwilowe, tak jakby pisarz zapominał się, jaka myśl tchnęła go do tego, żeby stworzyć bohaterów o konkretnym rysie charakterologicznym, bo przecież do żadnej przemiany ani transformacji bohaterów tu nie dochodzi. Jednak tym, co szczególnie mnie zirytowało, to sięgnięcie po sklepowy chwyt 2 w 1 - mianowicie Mapa i terytorium skrywa w sobie dwa teksty, które tak naprawdę mogłyby stanowić samodzielne byty i ta odrębność zdecydowanie zadziałałaby na ich korzyść. 

     Co do twórczości Francuza, nie jestem w stanie się nią zachwycić tak jak wielu czytelników na całym świecie. Być może sięgnę po kolejną powieść Houellebecqa i stopniowo będę zmieniała zdanie, tymczasem robię kolejną przerwę, najprawdopodobniej kilkuletnią.