Antologia polskiego reportażu - tom pierwszy

      Pamiętam, że ukazanie się Antologii polskiego reportażu XX wieku na naszym rynku wydawniczym było prawdziwym wydarzeniem. Prawdziwym i ważnym doświadczeniem jest również jej lektura. Przez dwa miesiące w towarzystwie karteczek indeksujących i notesu uważnie, nie pomijając ani słowa, zmagałam się z pierwszym tomem tej monumentalnej antologii. Jej bogactwo, różnorodność, ogrom pracy, jaki wykonała rada programowa na czele z Mariuszem Szczygłem, momentami może przytłaczać, ale w ostatecznym rozrachunku zachwyca i sprawia, że od razu chce się rozpocząć drugą część.

     Z pierwszego tomu wyłaniają się różne odmiany reportażu – reportaż literacki będący „młodszym bratem reportażu, ale dorodniejszym”, który dopuszcza „użycie wszelkich środków artystycznych z wyjątkiem fikcji”, reportaż wcieleniowy, reportaż uczestniczący, reportaż historyczny, reportaż realizmu socjalistycznego czy tak zwane produkcyjniaki. Ujawniają się też jego różne twarze, bo reportaż poza formą pod którą spotykamy go najczęściej, może być także listem, esejem, sprawozdaniem czy nowelą, z różnych powodów może zostać zapisany w pamiętniku czy dzienniku, może zostać także zakopany pod ziemią.  

     Nie tylko reportaż ma wiele twarzy. Również ci, którzy skrywają się za tekstem, mają różne spojrzenia na świat. Po pióro, poza pisarzami i dziennikarzami, sięgali historycy, politycy, pedagodzy czy korespondenci wojenni. Obok wielkich nazwisk takich jak Kapuściński, Krall, Reymont, Dąbrowska, Wierzyński, Słonimski, Wańkowicz czy Parandowski, pojawią się te znane jedynie wąskiemu gronu czytelników: Szelburg-Zarembina, Staniewski, Opoczyński, Pietrzak, Sobański czy Hołda. Każdy z nich jednak napisał tekst, który zasłużył na umieszczenie w tej antologii.

      Rada programowa – Hanna Krall, Elżbieta Sawicka, Małgorzata Szejnert, prof. dr hab. Kazimierz Wolny-Zmorzyński oraz Mariusz Szczygieł – wybrała teksty, które były znaczące dla danego okresu, w sposób nietuzinkowy traktowały o najważniejszych sprawach, demaskowały kłamstwa, wpływały na społeczeństwo, były bodźcem do działania, dokumentowały zachodzące zmiany, a dla różnych środowisk stały się kultowe. Wszystkie reportaże zebrane w pierwszym tomie tworzą szeroki wachlarz zróżnicowany pod względem formy, tematyki, stylu i… poziomu atrakcyjności, bo trzeba zaznaczyć, że nie wszystkie z nich wzbudzają czytelniczy zachwyt, co nie zmienia faktu, że antologię (a przynajmniej pierwszy tom ;) ) należy uznać za lekturę obowiązkową.