W imię ekonomii

     O okrucieństwach jakiejkolwiek wojny nie trzeba nikogo przekonywać. Są jednak wydarzenia o których należy mówić choćby po to, by uczcić pamięć tych, którzy zginęli i współczuć tym, którzy przeżyli.

     Podczas drugiej wojny światowej realizowany był nazistowski program Aktion T4 znany także jako E-Aktion. Jego celem była eliminacja żyć niewartych życia – eutanazji poddawano dzieci chore psychicznie, upośledzone fizycznie i umysłowo, także te, których pochodzenie było wątpliwe. Aktion T4 był przeprowadzany w wielu ośrodkach, również na terenach Polski. Za jego realizację byli odpowiedzialni nazistowscy lekarze – psychiatrzy, neurolodzy i pediatrzy. Po zakończeniu wojny głównych wykonawców programu skazano na śmierć, dożywocie bądź karę więzienia. Wielu z nich zostało uniewinnionych i przez lata wciąż wykonywało swój zawód.

     Jednym z miejsc w którym realizowano E-Aktion był oddział opiekuńczo-wychowawczy Am Spiegelgrund wiedeńskiego szpitala Steinhof. Trafiały do niego tysiące dzieci, które poddawano torturom, obserwacjom, „leczeniu”, by zakończyć ich żywot śmiercią ukrytą w cukierku. Podanie ostatecznej liczby ofiar jest niemożliwe – część danych zostało utajnionych, część zniszczono. Obecnie wiemy o 789 ofiarach, jednak liczba ta rośnie z roku na rok. W 2002 roku pochowano zwłoki dzieci, które odnaleziono w szpitalnych piwnicach. Heinrich Gross, który przez dwa lata kierował szpitalem i miał na rękach krew wielu dzieci, zmarł w wieku 91 lat bez ponoszenia jakichkolwiek konsekwencji.

     Tych, którzy uniknęli śmierci w Am Spiegelgrund, później zabijano wielokrotnie. Jedną z osób, która przeżyło piekło programu Aktion 47 jest Adrian Ziegler. Jego los stał się kanwą powieści Steve’a Sem-Sandberga Wybrańcy. Ta oparta na faktach historia przyniosła jednak pewne rozczarowanie związane ze stylem opowiadania o tych wstrząsających wydarzeniach. W moim odczuciu zostały one „zmiękczone”, podane w sposób nie wywołujący emocji i wcale nie mam tu na myśli epatowania łzami i wzburzeniem. Niektóre historie zupełnie mi umknęły, inne zostały niepotrzebnie zmetaforyzowane. Zabrakło mi w tej opowieści brutalności, która jest jednym z wielu określeń, jakimi można scharakteryzować Aktion 47. Nie zmienia to faktu, że spisanie historii Am Spiegelgrund było potrzebne dla tych, którzy umarli i dla tych, którzy przeżyli.