Żołnierz
radziecki jest najtańszy w świecie. Najcierpliwszy, najmniej wybredny. Bez
wyposażenia, bez ochrony. Przeznaczony na straty. Tak było w czterdziestym
pierwszym roku. Tak samo jest pięćdziesiąt lat później. Dlaczego?
W latach 1979-1989
rozegrał się jeden z najkrwawszych konfliktów zbrojnych XX wieku. Rząd
radziecki postanowił interweniować w Afganistanie pogrążonym w wojnie domowej,
by utrzymać dotychczasową władzę i przejąć całkowitą kontrolę nad terytorium.
Do Afganistanu wysyłano
doświadczonych żołnierzy i tych, którzy dopiero ukończyli szkołę wojskową. Było
wielu ochotników i niewielu, którzy nie zgodzili się na wyjazd - tych drugich
momentalnie pozbawiono wszelkich praw i przywilejów. Ci, którzy wyjechali, wierzyli
w obowiązek internacjonalistyczny. Wypełniali rozkazy, nie sprzeciwiali się
dowódcom, zabijali, bo na wojnie liczy się tylko własne przetrwanie. Wyjechali
jako żołnierze z poczuciem misji i nadzieją na zostanie bohaterami, a wrócili
jako „afgańcy” – splamieni krwią, nikomu niepotrzebni mordercy.
Początkowo mówiono o
bohaterskim poświęceniu i dokonaniach radzieckich żołnierzy, o ogromnym dla
ZSRR znaczeniu interwencji w Afganistanie. Potem, gdy wojnę nazwano błędem
politycznym i niepotrzebnym działaniem, o „afgańcach” milczano. Zarówno o tych,
którzy przeżyli, i o tych, którzy wrócili w cynkowych trumnach. To właśnie wtedy Swietłana Aleksijewicz
postanowiła oddać głos najbardziej cierpiącym – żołnierzom, którzy przeżyli, pielęgniarkom,
żonom i matkom poległych.
W
każdej kolejnej książce z uporem robię to samo - zmniejszam historię do
wymiarów człowieka.
Cynkowi
chłopcy to,
podobnie jak Wojna nie ma w sobie nic z
kobiety, polifoniczna opowieść złożona z najbardziej intymnych głosów osób,
które bezpośrednio lub pośrednio, zostały naznaczone piętnem wojny. To historia
odzierająca interwencję radziecką z wszelkich mitów, martyrologii i metafor.
Ukazanie prawdy światu nie spotkało się z przychylnością władzy. Swietłana
Aleksijewicz została oskarżona o znieważenie honoru i godności żołnierzy
walczących w Afganistanie. Na sali sądowej miała tylu samo zwolenników, co
przeciwników. W swojej mowie pytała:
Kim jesteśmy? Dlaczego z nami można zrobić wszystko,
co się chce? Zwrócić matce cynkową trumnę, a potem namówić ją, by pozwała
pisarza, który napisał, że swego syna nie mogła nawet ucałować po raz ostatni i
obmywała trumnę trawą, głaskała ją… Kim jesteśmy? […] Ci, którzy pozwali mnie
do sądu, negują to, co mówili kilka lat temu. […] Dlaczego? Ano dlatego, że nie
potrzebują wolności… Nie wiedzą, co z nią zrobić.
Literacki Nobel dla autorki to potwierdzenie, że prawda, nawet ta najstraszniejsza, musi zostać wypowiedziana, a nawet wykrzyczana.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz