Obcy u naszych drzwi

     Zygmunt Bauman to światowej rangi filozof i socjolog z kontrowersyjną biografią. Jego prace o kulturze i ponowoczesności znajdują się w kanonie każdego humanisty. Z właściwą dla swoich rozważań erudycją, błyskotliwością i inteligencją podejmuje kolejne tematy trapiące współczesne społeczeństwa. Tym razem przyjrzał się zjawisku, które zawładnęło całą Europą, postawiło wszystkie kraje na baczność, w ludziach zasiało niepokój. Jedno słowo, które budzi lęk – uchodźcy.

     Obcy u naszych drzwi to analiza zjawiska masowej migracji, która wbrew pozorom nie jest nowym fenomenem, towarzyszy bowiem nowoczesności od zawsze. Zmienia się jedynie jej kierunek, natężenie i reakcje krajów przyjmujących. Problemy z obecnością „obcych pośród nas” są „uniwersalne i ponadczasowe […], pojawiające się zawsze, nawiedzające wszystkie grupy społeczne, z większą lub mniejszą intensywnością i w większym lub mniejszym stopniu”. Co w takim razie sprawia, że fala uchodźców w ostatnim czasie docierających do Europy wzbudza ogromne kontrowersje, skrajne stanowiska i burzliwą dyskusję? Słowem-kluczem jest strach.

     Strach to jedna z najsilniej odczuwanych cech pierwotnych, dlatego tak łatwo jest nią manipulować. Strach jest narzędziem, którym sprawnie posługują się politycy i media. Zamachy w Paryżu, Nicei czy w Monachium, działalność Państwa Islamskiego znacznie obniżają poczucie naszego bezpieczeństwa. A co na to rządy? „Rządów nie interesuje łagodzenie panującego wśród obywateli strachu, lecz podsycanie niepokoju wyrosłego z niejasnej przyszłości i ciągłego, wszechogarniającego poczucia braku bezpieczeństwa – pod warunkiem, że korzenie braku bezpieczeństwa znajdują się w miejscach, gdzie ministrowie mogą robić sobie zdjęcia prężąc muskuły a jednocześnie ukrywać fakt, że są bezradni wobec wyzwań, z jakimi przyszło im się zmierzyć. „Sekurytyzacja” to magiczna sztuczka i tym właśnie ma być. Polega na przesunięciu uwagi z problemów, z którymi rządy nie są w stanie (lub nie chcą próbować) sobie poradzić, na problemy, które rządy mogą pokazywać – codziennie i na tysiącach ekranów – jako sprawy rozwiązywanie sprawnie i niekiedy pomyślnie”.

     Podobnie działają media, zwłaszcza te propagandowe. Od zawsze mówi się o selekcjonowaniu wiadomości, wybieraniu tych, które bazują na negatywnych bądź nieprzyjemnych emocjach – chociażby strachu czy smutku. Każdy z nas pamięta przejmujący obraz wyrzuconego na brzeg ciała rocznego chłopca czy powstające na granicach w błyskawicznym tempie mury i zasieki. Z jednej strony współczujemy, z drugiej zamykamy drzwi. W końcu „ludzkie resztki” nie wpisują się w pejzaż bogatej i dumnej Europy.

     Sprawa uchodźców to sprawdzian dla nas, naszego człowieczeństwa, moralności, ale też polityki. Niektórzy zdają go celująco, inni spektakularnie oblewają. To temat zmuszający nas do wyrażenia swoich poglądów, dotychczas być może skrzętnie ukrywanych, niejednokrotnie prowadzący do poważnych kłótni, zarówno tych merytorycznych, jak i „podwórkowych”. Obcy u naszych drzwi to istotny głos w tej budzącej skrajne emocje dyskusji. Zygmunt Baumann celnie wskazuje tematy, których nie poruszy ani rząd, ani media, a które pomogą nam jeszcze raz przeanalizować zjawisko natężonej od ponad roku masowej migracji.