Powszechna historia nikczemności

     Jorge Luis Borges jest mistrzem krótkich form pełnych intelektualizmu, metafizyki. Zasłynął jako twórca eseju-fikcji i autor recenzji nieistniejących książek. W jego prozie krytycy i czytelnicy dopatrują się początków realizmu magicznego, nurtu, który wysławił literaturę iberoamerykańską na całym świecie, a za pierwszy tekst zwiastujący nastanie nowego prądu uważa się Powszechną historię nikczemności.

     Teksty składające się na ten zbiór powstawały w latach 1933-1934, a sam autor nazwał je „próbkami prozy narracyjnej”. Choć przedstawione historie zaczerpnął z rzeczywistości, nadał im pewnego wyjątkowego, onirycznego i barokowego charakteru, który obnaża już sam tytuł. Borges uważa, że każdy koniec sztuki jest barokowy, bo właśnie wtedy ta ujawnia i niszczy swoje własne środki. Powszechna historia nikczemności to historie nikczemników, przestępców, łotrów, ich legend i upadków, początków i końców, obnażających ich potęgę i słabości.

     Borges losy bohaterów sprowadził do zaledwie kilku scen, ale najistotniejszych dla opowiadania o ich żywotach. I tak poznajemy między innymi chińską piratkę, wdowę Cing, która stanęła na czele Floty Czerwonej Flagi z którą dokonywała napadów i grabieży.  Poznajemy również losy Billy’ego the Kida, najsłynniejszego rewolwerowca i przestępcy Dzikiego Zachodu oraz Kotsuke no Suke i 47 samurajów, którzy w imieniu swojego pana z Wieży Ako dokonali zemsty. Tom jest swoistego rodzaju kryminalną kartoteką, do której dostęp może otrzymać każdy.

     Powszechna historia nikczemności w niezwykły sposób łączy w sobie realizm z oniryzmem, reportażowość, sprawozdawczość z poezją i baśniowością. Borges granicę między tym co prawdziwe, a tym, co magiczne, czyni niemalże niewidoczną, a zacierają ją jeszcze bardziej teksty z rozdziału Et cetera, zaczerpnięte z Księgi tysiąca i jednej nocy oraz innych arabskich książek. I choć autor teksty nazwał próbkami, ja śmiem twierdzić, że są one potwierdzeniem jego wirtuozerii.