Pisanie powieści to striptiz odwrócony, a wszyscy pisarze to metaforyczni (w niektórych wypadkach dosłowni) ekshibicjoniści[1].
Mario Vargas Llosa
Polskim czytelnikom Mario Vargas Llosa jest znany
przede wszystkim jako autor powieści, które, o czym wspominałam już
wielokrotnie, wyraźnie dzielą się na dwa obszary: utwory zaangażowane oraz
powieści obyczajowe. Cechą wspólną wszystkich tekstów Peruwiańczyka są elementy
autobiograficzne, często silnie zaakcentowane i uwypuklone, jak chociażby
sławetny Zielony Dom czy postać tytułowego Gawędziarza wzorowanego na „opowiadaczu”
z wioski Macziguengów.
Doświadczenia
osobiste (przeżyte, wyśnione, zasłyszane, wyczytane), stanowiące pierwszy
impuls do napisania jakiejś historii, zostają w procesie twórczym tak
przebiegle zamaskowane, że kiedy powieść jest gotowa, nikt, często nawet sam
pisarz, nie potrafi wyczuć autobiograficznego pulsu, który zawsze nieuchronnie
tętni w każdym fikcyjnym dziele.
Jednak mało kto wie, że Llosa jest również wybornym i
płodnym eseistą. Namiastką jego eseistycznego dorobku są przetłumaczone na
język polski trzy pozycje: Cywilizacja
spektaklu, Listy do młodego pisarza
oraz Prawda kłamstw. Eseje o literaturze.
Do tych tytułów dołączył ostatnio jeszcze jeden – O czytaniu i pisaniu. Wybór eseistyki.
Eseje z tego tomu, zgodnie z tym, co we wstępie zaznaczył
ich tłumacz, Tomasz Pindel, odpowiadają na trzy kluczowe pytanie – jak się
pisze, jak się czyta i dlaczego to się robi. Dla mnie są kwintesencją wysoko
rozwiniętego intelektu Vargasa Llosy, jego oczytania, świadomości zachodzących
przemian społecznych, politycznych i kulturowych. W ośmiu tekstach, które
złożyły się na ten tom, noblista skupia się na literaturze i różnych jej
aspektach. Mnie szczególnie urzekły te bezpośrednio dotyczące jego powieści i
doświadczeń, które przyczyniły się do ich powstania. Bezwzględnie jednak na
uwagę zasługuje najobszerniejszy tekst z tomu (choć i tak jest zaledwie
fragmentem stanowiącym mniej więcej jedną trzecią całości) – Wieczna orgia. Flaubert i Pani Bovary. O
fascynacji Vargasa Llosy twórczością Flauberta i postacią pisarza wiedziałam,
ale dopiero ten esej uświadomił mi jej ogrom i zasięg, a jak powiedział Pindel „jest
to tekst być może najdoskonalej pokazujący Vargasa Llosę jako czytelnika
wielkiego i żarliwego, bezkompromisowego i zaangażowanego.” Wnikliwa i
wielokrotna lektura Pani Bovary oraz
innych dzieł francuskiego pisarza, poparta monumentalną bibliografią, sprawiła,
że Vargas Lllosa uznaje Flauberta za swojego mistrza i to właśnie jego
twórczość ukształtowała przyszłego noblistę. Choć przyznać trzeba, że pierwsze
przesłanki wskazujące na talent Peruwiańczyka były dość osobliwe: Ponieważ nie umiałem pogodzić się z tym, że
te magiczne historie mają jakiś koniec, wymyślałem czasami kolejne rozdziały
albo zmieniałem zakończenia. Te kontynuacje i poprawki w cudzych opowieściach
to były pierwsze napisane przeze mnie teksty, pierwsze sygnały świadczące o
moim powołaniu opowiadacza historii. W innym tekście Vargas Llosa dodaje: bardzo ciężko jest planować „bycie pisarzem”,
jeśli człowiek urodził się w kraju, w którym prawie nikt nie czyta: biedni
dlatego, że nie umieją albo nie mają na to środków, a bogaci – bo im się nie
chce. W takim społeczeństwie marzenie o pisarstwie to nie jest pomysł na zawód,
tylko zwykłe szaleństwo.
Na szczęście dla czytelników na całym świecie Vargas
Llosa dał się porwać temu szaleństwu, dzięki czemu dziś możemy zaczytywać się w
jego powieściach i esejach, takich jak te zebrane w tomie O czytaniu i pisaniu w tłumaczeniu Tomasz Pindla. Na odchodne
chciałabym dodać, że Wydawnictwo w Podwórku wykonało kawał dobrej roboty,
jeżeli chodzi o skład tekstu i jego oprawę graficzną. Tak estetycznej i
przemyślanej książki dawno nie miałam w swoich rękach, chapeau bas!
[1] Wszystkie
cytaty pochodzą z książki „O czytaniu i pisaniu. Wybór eseistyki” Mario Vargasa
Llosy w tłumaczeniu Tomasza Pindla. Wydawnictwo w Podwórku, Gdańsk 2017
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz