Egon Bondy "Szaman"

           Egon Bondy, a właściwie Zbyněk Fišer, czy jest komuś z Was znanym autorem? Dotychczas ten czeski poeta, prozaik i filozof, był mi całkowicie obcy, aż do czasu „Szamana”, powieści wydanej po raz pierwszy w Polsce w 2012 roku przez Korporację Ha!art w tłumaczeniu Arkadiusza Wierzby.
          Wyjątkowo zacznę od okładki, która sprawiała, że bałam się sięgnąć po tę książkę. Po raz pierwszy zdarzyło mi się, że obwoluta książki mnie przeraziła. Być może jest to subiektywne odczucie, ale jest coś niepokojącego w głowie renifera (?) z porożem na które składają się ludzkie dłonie. Tyle o okładce. A co dalej?
        Zaczęło się od uroczego opisu wypróżniania i znaczenia tego procesu fizjologicznego dla tytułowego Szamana, albowiem „Pomyślne wypróżnienie miało wpływ na jego błyskotliwość i nastrój w ciągu dnia […]”. Książka jest przesycona tego rodzaju opisami, dokładnymi relacjami, co oddaje jej ironiczny, przesycony groteską i absurdem charakter. Bondy wykreował swoistą antyutopię, przeplatając losy prehistorycznej wspólnoty z elementami rzeczywistości, jaką znał z autopsji, gdy przyszło mu żyć w czasach komunistycznej Czechosłowacji. Znamienne są takie postaci i instytucje jak Urząd Bezpieczeństwa, Wielka Agentka czy Wielki Szaman. Zaś fragmentem, w moim odczuciu, najpełniej oddającym charakter antyutopii, absurdu panującego systemu jest ten poniższy:
          „Życie w tej epoce i na tej ziemi to zupełna udręka, skoro nie masz prawa nic sam pomyśleć, powiedzieć, a co dopiero zrobić, skoro na wszystko istnieje oficjalny paragraf i wszystko podlega cenzurze, skoro musisz kłaniać się takim zbrodniarzom, jak Wielki Naczelnik i takim krwiożerczym idiotom, jak Wielki Szaman, skoro musisz obawiać się o swoje życie, jeśli grasz nowoczesną muzykę, komponujesz własne pieśni, nosisz brodę i długie włosy. Udręka jest tym większa, bo wiemy, że już za dwa pokolenia czyściec na ziemi się skończy, bo dzięki nowoczesnej technice ludzie nie będą zmuszeni akceptować i słuchać żadnego Wielkiego Naczelnika czy Wielkiego Szamana, że nastąpi swobodny przepływ informacji i wolność w sztuce, że uzna się zdobycze rewolucji seksualnej i emancypacji kobiet, szkoły będą dostępne dla wszystkich, a uczyć w nich będą tylko prawdziwi specjaliści, a nie oszuści – że już za dwa pokolenia, czyli jeszcze za życia naszych dzieci, nastąpi definitywny koniec tego średniowiecza, a dzięki osiągnięciom rewolucji naukowo-technicznej nastanie wolność, jak pouczają nas starzy szamani, których przesłanie przekręcają dziś i niszczą zdrajcy pracujących myśliwych: Wielki Naczelnik i Wielki Szaman”. (s. 37)

            
          „Szaman” to bardziej złożona opowieść, której szczegółów nie będę zdradzać. Być może nie jest to literatura, którą lubię najbardziej, ale z pewnością można sobie uświadomić po niej pewne rzeczy, z których do tej pory zdawaliśmy sobie sprawę, ale czy poświęcaliśmy im wystarczającą ilość uwagi? Tym pytaniem i jednym z magicznych zaklęć Szamana zakończmy wpis: „Entliczek-pentliczek, czerwony guziczek…”