Rzucam Ci wyzwanie, szczeniaku!

     Czegoś takiego po Llosie się nie spodziewałam, choć chcąc zachować chronologię właśnie od tego powinnam zacząć. A mianowicie od "Wyzwania" - prozatorskiego debiutu Peruwiańczyka z 1959 roku, który w Polsce wydany został z małym, bo zaledwie siedemnastoletnim, opóźnieniem.

     "Wyzwanie" to zbiór sześciu opowiadań poświęconych przemocy. Wydaje się, że ten temat, niestety, nigdy nie straci na aktualności. Współcześnie jesteśmy świadkami przemocy niemalże wszędzie - na ulicy, w domu, w telewizji, w filmie. Czy reagujemy? Rzadko. Czy samy doświadczamy przemocy? Zdarza się. Skąd bierze się przemoc? Nie wiadomo, różnie z tym bywa. Co może być jej przyczyną? WSZYSTKO. Przemoc jest zła - wszyscy to wiedzą. Tych, którzy stają się agresorami, buntownikami oceniamy jednoznacznie, poddajemy ich społecznemu ostracyzmowi, wykluczeniu, ale czy nie zdarza się tak, że myślimy sobie "dobrze zrobił, miał rację"?

     Właśnie tę niejednoznaczność podkreśla Vargas Llosa w "Wyzwaniu". Przedstawia przyczynę przemocy, rozwój sytuacji, jej uczestników wraz z ich stanami emocjonalnymi, ale nie ocenia. Ocenę pozostawia czytelnikowi, albowiem opowiadania są także wyzwaniem rzuconym odbiorcom tego dzieła. Chwilę warto zatrzymać się przy bohaterach. Nie dziwi chyba, że są nimi mężczyźni. Owszem, kobiety pojawiają się w tle, w dwóch opowiadaniach ich postaci są wyraźniej zarysowane, a znaczenie dla przebiegu danej sytuacji podkreślone, jednak wciąż nie są głównymi bohaterkami. Książka wręcz ocieka testosteronem, męską dumą i honorem, siłą i chęcią dominacji. W tym miejscu nie warto wchodzić w tematykę feministyczną czy genederową, ale myślę że warto byłoby poświęcić temu dłuższą chwilę (albo sięgnąć po najnowszą książkę Sylwii Chutnik "Cwaniary").

    "Wyzwanie" najczęściej wydawane jest ze "Szczeniakami" - powieścią (ja bym raczej nazwała to dłuższym opowiadaniem, ewentualnie minipowieścią) z 1967 roku, w Polsce wydaną po raz pierwszy w 1973. "Szczeniaki" to historia grupy znajomych (również chłopców) przedstawiona na tle wydarzeń z ich życia, począwszy od czasów szkolnych na wczesnej dorosłości, o ile tak można powiedzieć, kończąc. W tym utworze peruwiański pisarz pokazuje jak przypadek, niefortunne wydarzenie, całkowicie niezależne od nas, może wpłynąć na całe nasze życie. Problem alienacji, niemożności pogodzenia się z tym, co się stało, podleganie presji społeczeństwa, przymus wpisania się w normy i spełnienia oczekiwań innych, przy jednoczesnym brak zrozumienia - to właśnie z tym musi się zmierzyć Cuellar. Jak to się skończy? Odpowiedź w książce.

Mario Vargas Llosa, Wyzwanie. Szczeniaki, przekład Andrzej Nowak, Carlos Marrodan Casas, Wydawnictwo Znak, Kraków 2011.