"Przezroczyste przedmioty" Vladimir Nabokov

          Mężczyzna, pracownik dużego wydawnictwa, wyrusza do Szwajcarii na spotkanie z jednym z autorów, nad którymi pieczę sprawuje owo wydawnictwo. W pociągu poznaje piękną kobietą, onieśmielony jej urodą postanawia, że ta zostanie jego żoną. Od tej chwili autor powinien ukazać cały szereg zabiegów, mających przekonać kobietę do ożenku. Dobry materiał i na romans, i na komedię romantyczną, ale nie wtedy, jeśli mamy do czynienia z Nabokovem.

      „Przezroczyste przedmioty” Vladmira Nabokova to jedna z ostatnich książek rosyjskiego pisarza, której recenzje „oscylowały między rozpaczliwą adoracją a bezsilną nienawiścią.” O tej książce nie można wyrazić się jednoznacznie, nie można powiedzieć, że jest zła albo dobra, jednak słowo „dziwna” chyba najtrafniej oddaje jej charakter. Pierwszy rozdział krótkiej powieści zdecydowanie odbiega od jej zasadniczej treści, utrudnia jej odbiór, cały czas zastanawiamy się, czemu miało służyć takie wprowadzenie. Koniec powieści nie przynosi rozwiązania tej zagadki, a jeszcze bardziej ją komplikuje. Gdyby nie posłowie Leszka Engelkinga, jednego z najwybitniejszych znawców twórczości Nabokova, nie dowiedziałabym się, że przegapiłam śmierć głównego bohatera (!).

   „Przezroczyste przedmioty” to, wbrew pozorom, powieść wielowarstwowa, złożona, przepełniona licznymi powtarzającymi się motywami i obrazami, z których często nie zdajemy sobie sprawy (po raz kolejny uświadamia nam to Engelking). Metaforyka ognia, upadku, snu, czyni rzeczywistość nieco oniryczną. Nabokov wnika, co prawda bardzo delikatnie i powierzchownie, w podświadomość głównego bohatera, Hugo Persona, skupiając się na jego problemach ze snem i związanymi z tym lękami. Dyskutuje z Freudem, parokrotnie przywołując to nazwisko w tekście. Pokazuje, jak sen może zmienić życie człowieka.

       Tym, co zwraca uwagę podczas lektury, jest narrator. A może narratorzy? Nie wiemy kto nim jest, ani ilu ich jest. Czasami mamy wrażenie, że jest nim sam Nabokov, a za chwilę w to wątpimy. Może któryś z bohaterów? Jeśli tak, to który? Przecież niektórzy z nich już nie żyją…No i czym są tytułowe przezroczyste przedmioty?

       Nabokov gra z czytelnikiem, zwodzi go, ale także podpowiada, naprowadza na odpowiedni trop, zmusza do myślenia. Żeby tę powieść zrozumieć, trzeba o niej pomyśleć, nie można jej od razu odłożyć na półkę. Trzeba się nad nią zastanowić i, a to jest zdecydowanie wskazane, przeczytać posłowie. 

Vladimir Nabokov, Przezroczyste przedmioty, przeł. Jolanta Kozak, posłowiem opatrzył Leszek Engelking, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa 2011.