Tak było w Peru

          Są takie książki z którymi często boimy się zmierzyć – przeraża nas przypisana im wartość arcydzieła, obawiamy się, że nie podołamy, nie zrozumiemy, nie docenimy geniuszu autora,  a przecież skoro świat uznał dane dzieło za genialne, to z pewnością tak jest. Przychodzi jednak taki moment w którym postanawiamy podjąć wyzwanie i zrozumieć o co w tym wszystkim tak naprawdę chodzi. Ja tym razem wzięłam się za giganta literatury iberoamerykańskiej, Rozmowę w „Katedrze” Mario Vargasa Llosy.

         Przymierzałam się do tej powieści od dłuższego czasu, objętość nie była mi straszna, raczej etykieta arcydzieła i opinia samego autora: Żadna inna powieść nie przysporzyła mi tak wiele trudu. Dlatego gdybym musiał kiedyś uratować coś z pożaru, wyniósłbym właśnie tę książkę. Llosa oddał  atmosferę Peru lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, gdy dyktaturę wojskową sprawował generał Manuel Apolinario Odria. Llosa prowadzi nas przez gabinety ministrów, jesteśmy świadkami spotkań opozycjonistów, młodych studentów szukających swojej politycznej ścieżki, kształtujących swój światopogląd, ukazuje mechanizmy władzy, złożone relacje między politykami i uwikłanych w to przeciętnych ludzi, którzy często nie mają możliwości wyboru. Odnalezienie się w tym sprawia laikowi ogromny problem. Utrudnieniem jest także nakładanie się na siebie kilku dialogów, sytuacji, które wymagają maksymalnego skupienia i, niestety, wiedzy historyczno-politycznej Peru, którą powinniśmy bez problemu przywoływać w naszej głowie tak, aby to, o czym czytamy, było dla nas zrozumiałe. Choć wspomagałam się podczas czytania różnymi źródłami, pojęcie tego wszystkiego okazało się dla mnie niewykonalne.

        Jednak powieść toczy się na wielu płaszczyznach, nie tylko politycznej. Poznajemy życie wielu zwykłych ludzi, którzy próbowali się odnaleźć w ówczesnej rzeczywistości, ich dramaty. Poznajemy historię Santiago Zavali, który buntował się przeciwko otaczającemu światu, chciał być inny od wszystkich, podążał własną drogą. Dzięki jego rozmowie z Ambrosio, byłym szoferem jego ojca, w biednej knajpie Katedra, poznajemy losy innych ludzi – samego Ambrosia, Fermina Zavali, bogatych białych, biednych czarnoskórych, prostytutek świadczących najtańsze usługi i tych luksusowych, które miały dostęp do lepszego świata wyższych sfer, dzięki klientom będącym u władzy. Llosa ukazuje całkowity przekrój społeczeństwa, często bardzo skrajne przypadki, oddaje atmosferę i nastrój tamtych lat w taki sposób, że odczuwamy duchotę knajp, smród ulic, oczami wyobraźni widzimy opisywane miejsca.

         Rozmowa w „Katedrze” jest niezwykle trudną powieścią, jak wspomniałam, wymaga dużej wiedzy, skupienia i uwagi, umiejętności łączenia i analizowania faktów. Wydaje mi się, że tylko dla naprawdę doświadczonych i obytych czytelników jest ona w pełni zrozumiana za pierwszym razem. Z pewnością za jakiś czas ponownie zmierzę się z jedną z najważniejszych powieści ubiegłego wieku, aby całkowicie docenić po raz kolejny literacki kunszt Llosy.

Mario Vargas Llosa, Rozmowa w "Katedrze", przekład Zofia Wasitowa, Wydawnictwo Znak, Kraków 2008.