"Dialog lustra" Gabriel Garcia Marquez

     „Twórca, który podobnie jak rzeczywistość, którą pragnie wskrzesić, musi umrzeć, aby zacząć świadomie żyć.” Wydaje się, że właśnie ta myśl przyświecała Marquezowi podczas pisania pierwszych opowiadań, które zostały zebrane w zbiorze Dialog lustra. Ich leitmotivem uczynił nieustannie nam towarzyszącą, wszechobecną, przerażającą, niepokojącą śmierć.

     Opowiadania z lat 1947-1955 są próbą zdefiniowania śmierci, oswojenia jej, zaakceptowania i zrozumienia. Jednak Gabriel Garcia Marquez czyni to w wyjątkowy sposób – „smakuje” śmierć fizycznie, namacalnie, odbiera ją wszystkimi zmysłami, próbuje jej dotknąć, zasmakować, usłyszeć. Tym, co wysuwa się na pierwszy plan, jest świadomość obcowania ze śmiercią. Wielu bohaterów cierpi na „żywą śmierć”, choć ich ciała dawno obumarły i otoczyły się wonią zgnilizny, oni pozostali świadomi. Świadomi tego, co dzieje się wokół, jednak mimo wszystko nie mogący nic z tym zrobić. Patrzący na wszystko z góry, z zakamarków domów czy kątów w których ukrywają się ich dusze, myśli, uczucia. Zatarcie granicy między jawą a snem jest tak subtelne, niemalże niezauważalne, że czytelnik wątpi czy to, co czyta jest jeszcze rzeczywistością (literacką, ale zawsze rzeczywistością) czy już snem, czy bohater poddał się śmierci, czy wciąż śni, próbując się obudzić, aby resztkami sił chwycić życie? A może życie jest snem? Może sen to życie? Sen bez wątpienia jest jednym ze słów-kluczy wszystkich opowiadań, podobnie jak czas. Marquez robi coś fenomenalnego z kategorią czasu – rozciąga go, zniekształca, nadaje mu nowe znaczenie, a raczej go pozbawia. Coś co nam się wydaje, że trwa chwilę, w rzeczywistości rozgrywa się na przestrzeni trzech tysięcy lat. Zaś to, co trwa już tak długo i wydaje się nie mieć końca, dzieje się ciągle o „wpół do trzeciej we czwartek”. Okazuje się, że z tych trzech rzeczy - czasu, snu, śmierci – to właśnie śmierć jest tą bardziej namacalną. W jej obliczu wszystko traci swoją wartość.

     Zbiór Dialog lustra, choć liczący niespełna dziewięćdziesiąt stron, jest lekturą wymagającą, podczas czytania towarzyszy nam uczucie przygnębienia, przerażenia, wewnętrznej ciężkości i niepokoju. Mario Vargas Llosa o twórczości Marqueza powiedział: „Demony jego życia są tematem jego dzieła”. Po lekturze tych opowiadań jesteśmy w stanie to uwierzyć.