Raj tuż za rogiem

     Mario Vargas Llosa w swojej prozie sięga po tematy różnorodne – polityczne, militarne, obyczajowo-erotyczne, społecznie zaangażowane, etniczne, kulturowe. A każda powieść naznaczona jest jego biografią, co do tego nikt nie może mieć wątpliwości. Jednak peruwiański noblista równie chętnie wyciąga to, co najbardziej soczyste z życia innych ludzi. Wystarczy przywołać Marzenie Celta, które jest zbeletryzowaną biografią Rogera Casementa, irlandzkiego nacjonalisty, dyplomaty działającego na zlecenie brytyjskiego rządu, rewolucjonisty i autora Raportu na temat Konga i Raportu na temat Amazonii, dokumentów, które ujawniły brutalność kolonizacji. Wcześniej, bo w 2003 roku, ukazała się powieść Raj tuż za rogiem, dla której inspiracją były biografie dwóch nietuzinkowych osób - Flory Tristan i Paula Gauguina.

     Flora Tristan uważana jest za jedną z pierwszych francuskich feministek, aktywistkę  działającą na rzecz robotników. Przez wiele lat tkwiła w małżeństwie z mężczyzną, z którym nie mogła się rozwieść. Zdecydowała się na krok, który w tamtych czasach był rzadkością – uciekła od męża wraz z dziećmi. Przez wiele lat była prześladowana przez brutalnego małżonka, który w akcie zemsty postrzelił ją w klatkę piersiową, trwale uszkadzając płuco. Być może to właśnie te przeciwności ukształtowały ją jako kobietę, intelektualistkę, feministkę, działaczkę. Wydała kilka broszur i książek, wśród których za najistotniejszą uchodzi Unia robotnicza. Żyła, pracowała i działała w trudnych warunkach, które przyczyniły się do jej przedwczesnej śmierci. Zmarła w wieku 41 lat, nie mając szans na poznanie swojego wnuka – Paula Gauguina.

     Paul Gauguin był francuskim malarzem, przyjacielem Szalonego Holendra, przedstawicielem postimpresjonizmu, który inspiracji szukał na Wyspach Polinezji Francuskiej, otaczając się pierwotnością natury i ludźmi, których nie dotknęła cywilizacja. Był postacią kontrowersyjną, stale popadającą w konflikty z przedstawicielami wyższego szczebla i hierarchami kościelnymi. Porzucił swoją rodzinę, poukładane życie na rzecz sztuki, która przyniosła mu pośmiertną sławę.

     Flora Tristan i Paul Gauguin, babka i wnuk, spotkali się na kartach nie najlepszej powieści Mario Vargasa Llosy. Ciężko to przyznać, ale Raj tuż za rogiem jest powieścią miałką, pozbawioną dynamiki, powtarzalną. Nieustannie towarzyszyła mi myśl, że tę książkę napisał ktoś inny. Tak bardzo różni się od innych powieści Noblisty, zarówno pod względem treści i formy. Brakuje jej błyskotliwości, charakterystycznych dla pióra Peruwiańczyka dialogów teleskopowych, a biografie dwóch nietuzinkowych postaci zostały przedstawione w dość „sprawozdawczy” sposób, oszczędnie zbeletryzowany, zupełnie niepodobny do tego, co znamy z pozostałych dzieł Vargasa Llosy.